Door de eeuwen heen hebben wol en katoen met elkaar gestreden om de positie van meest populaire textielvezel ter wereld. Tegenwoordig hebben beide materialen hun eigen niches, maar wol blijft geliefd vanwege haar unieke eigenschappen. Waar katoen vrijwel volledig uit plantaardige cellulose bestaat, bestaat wol voor ongeveer 97% uit eiwitten en 3% vet. Daardoor is wol geschikt voor toepassingen waarvoor katoen minder goed werkt.
Wanneer wol tot textiel wordt geweven, behoudt het een natuurlijke golfstructuur die “krullend” wordt genoemd. Het krullen draagt bij aan het isolerend vermogenvan wol, omdat de volumineuze structuur lucht vasthoudt. Sommige wollensoorten hebben meer krullen dan andere; hoe meer krimp, hoe beter de isolatie van het uiteindelijke vulling.
In vergelijking met katoen dekbedden, dons en synthetische materialen, is wol sterk vlamvertragend. Wol verspreidt geen vuur: het verkoolt en dooft vanzelf. Daarom is het zeer geschikt voor toepassingen waarbij een lage ontvlambaarheid belangrijk is.
Voordat schapen werden gedomesticeerd, hadden ze vooral grove haren in plaats van wol, waardoor het materiaal niet echt geschikt was als textiel. Na de domesticatie – zo’n 11.000 jaar geleden – begonnen fokkers gericht te selecteren, waardoor schapen geleidelijk steeds meer wol ontwikkelden.
Het oudste bewijs van kleding gemaakt van schapenwol stamt uit circa 4000 v.Chr., maar waarschijnlijk gebruikten mensen al 8.000 jaar geleden wol voor kleding. Wolhaar schapen verschenen rond 4000 v.Chr. in Europa, maar het oudste tastbare bewijs van wolproductie in Europa is een wollen textielstuk uit circa 1500 voor Chr., gevonden in een Deens veenmoeras.
Verspreiding over de wereld
Tijdens de Renaissance verspreidde wolproductie zich door heel Europa, maar pas in de koloniale tijd brachten Europeanen wolschapen naar andere continenten.
De introductie van schapen in Australië door het Britse rijk veranderde de wereldwijde wolmarkt voorgoed.Het enorme, geschikte graasland zorgde voor een explosieve groei van de schapenpopulatie. Australië is nog steeds ’s werelds grootste wolproducent, gevolgd door Nieuw-Zeeland.
Met de opkomst van synthetische vezelsdaalde de wereldwijde vraag naar wol sterk. Toch bleef innovatie doorgaan: zo ontstond bijvoorbeeld “Superwool”, een wolsoort die in de wasmachine én droger kan, en in 2007 ontwikkelde een Japans bedrijf zelfs een wollen pak dat je onder de douche kunt wassen en in enkele uren kunt drogen.
De product van wol
Het productieproces begint met het scheren van schapen of alpaca's, en kamelen worden geplukt. Sommige dieren leveren slechts één keer per jaar wol, andere meerdere keren.
De geschoren wol wordt vervolgens zorgvuldig gereinigd en nog zorgvuldiger gesorteerd in balen. Er bestaan verschillende methoden om de lanoline (vet) uit ruwe wol te verminderen, maar grote producenten gebruiken vaak chemische processen.
Na het reinigen en sorteren wordt de wol gekard: de vezels worden in lange, parallelle bundels gebracht. Daarna wordt dit materiaal tot garen gesponnen. Na een laatste wasbeurt kan het garen worden geweven tot kleding of andere wollen textielproducten.
Tot slot kunnen verschillende nabehandelingen worden toegepast om specifieke eigenschappen te creëren.
- Filten: het laten vervilten van wol door het onderdompelen in water, zodat vezels in elkaar grijpen.
- Crabbing: het permanent vastzetten van die vervilting.
- Decating: behandeling om krimp te voorkomen.
- Daarnaast kan wol worden geverfd.
Waarvoor wordt wol gebruikt?
Door de eeuwen heen zijn er honderden toepassingen gevonden. Fijne wolsoorten kunnen worden gebruikt voor kleding die direct de huid raakt, maar vaker wordt wol toegepast in jassen, pakken en accessoires. Verder wordt het gebruikt voor truien, handschoenen, mutsen, sokken en talloze andere kledingstukken.De vulling van wollen dekbeddenbestaat meestal niet uit het fijnste wol, maar zeker ook niet het grofste wol.
Volgens wereld Atlas2023 is wereldwijde wolproductie er als volgt uit:
- Australië: 25% (grootste producent)
- China: 18%
- Verenigde Staten: 17%
- Nieuw-Zeeland: 11%
- Europa: 29%
Welke soorten wol bestaan er?
Er bestaan veel verschillende wollensoorten, waarvan lang niet allemaal van schapen komen:
Merinowol
Een van de meest voorkomende en fijnste wolsoorten ter wereld. De meeste merinoschapen leven in Australië. De vezels zijn extreem fijn (soms <20 micron) en sterk van kwaliteit.
Kasjmier
Luxueus en zeer kostbaar. Afkomstig uit de Kasjmir-regio. De vezels zijn extreem zacht (circa 18 micron), maar elke geit levert slechts ±150 gram wol per jaar.
Mohair
Gemaakt van angorageiten, beroemd om zijn golvende structuur. Zeer crimp-rijk, maar de sector staat bekend om controverses rond dierenwelzijn.
Alpaca
Al eeuwenlang gebruikt in Zuid-Amerika. Jonge alpaca’s leveren zeer fijne vezels (±15 micron). Suri-alpaca is de meest premium variant. Alpaca dekbeddenvallen onder luxe segment
Kameelhaar
Super isolerend, maar minder duurzaam en te ruw voor direct huidcontact, perfect voor dekbedden door de sterke temperatuurregulatie en lichter voelgewicht dan Merino wol.
Virgin wool
Wol van de eerste schering van een lam, of wol dat niet eerder is gerecycled. Het is fijner van structuur met de eigenschappen van Merino wol.
Angorawol
Afkomstig van angorakonijnen; extreem zacht, maar duur en de minst diervriendelijke wolsoort.
Vicuñawol
Komt van het Peruaanse vicuña-dier en is ’s werelds duurste wol vanwege de zeldzaamheid en wettelijke ristricties.
Llamawol
De structuur is ruw, en vooral geschikt voor bovenkleding, kleden en isolatie.
Qiviut
Van de muskus achtige dieren uit Alaska. Acht keer warmer dan schapenwol, ideaal voor de winter.
Wol en milieu
Omdat wol een natuurlijke vezel is, kan het in theorie een zeer duurzame keuze zijn. Mits de dieren goed worden behandeld en de productie in balans is met de natuur.
In de praktijk is de wolindustrie echter vaak minder milieuvriendelijk dan geacht. Veel productie is belastend voor dieren en milieu.
Waarom?
- Overbegrazing → bodemdegradatie
- Vervuiling door mest en chemische parasietmiddelen
- Jacht op roofdieren (bijv. wolven) door veehouders
Nederlands wol
Nederlands bekendste wol voor de slaap industrie is natuurlijk het Texels wollen dekbed. Door het eiland klimaat is de krulling extra sterk. De schapen staan bloot aan vochtige en koude weersomstandigheden, waardoor het wol extra temperatuur regulerend is.
Dit is de eigenschap die dekbedden bij uitstek geschikt maken voor alle seizoenen. Zo is het 4 seizoenen dekbedmet wol vulling sinds jaar en dag onverminderd populair.